Lo độc quyền đầu tư sân bay Long Thành

Sau đề xuất giao nhà ga T3 Tân Sơn Nhất cho Tổng công ty Cảng hàng không VN (ACV) làm chủ đầu tư, gặp nhiều ý kiến phản đối, Bộ GTVT vừa tiếp tục đề xuất giao cho ACV đầu tư “siêu sân bay” Long Thành.

Phối cảnh sân bay Long Thành – Đồ họa: HỒNG SƠN

Báo cáo nghiên cứu kỹ tiền khả thi dự án Cảng hàng không (CHK) quốc tế Long Thành do ACV được giao triển khai (liên danh giải đáp) dẫn ra mô hình CHK quốc tế như Suvarnahumi (Thái Lan), Kuala Lumpur (Malaysia), Incheon (Hàn Quốc), Bắc Kinh, Quảng Châu, Thượng Hải (Trung Quốc)… và cho rằng, mô hình ứng dụng cho 1 số sân bay chủ yếu phải đảm bảo 2 qui định: 1 CHK – 1 nhà đầu tư – khai thác và vai trò chủ đạo của nhà nước trong đầu tư khai thác cảng.

ACV “ôm trọn”

Cụ thể, ACV và giải đáp đưa ra 3 phương án đầu tư: Phương án 1: giao nhà đầu tư, khai thác cảng đã đi vào hoạt động thực hiện đầu tư, khai thác trọn vẹn dự án CHK quốc tế Long Thành GĐ 1, có sử dụng vốn ODA cho 1 số hạng mục hạ tầng khu bay (các con phố cất hạ cánh, các con phố lăn, sân đỗ máy bay, hệ thống thoát nước, hầm kỹ thuật…).

Phương án 2: giao nhà đầu tư – khai thác cảng đã đi vào hoạt động thực hiện đầu tư, khai thác trọn vẹn dự án CHK quốc tế Long Thành GĐ 1 mà không sử dụng vốn ODA.

Thủ tướng đã nhiều lần nhấn mạnh chủ trương mở cửa bầu trời, xã hội hóa hạ tầng sân bay, thế nhưng, thực ở thì đa số 1 số dự án mở rộng, sửa chữa, thậm chí xây mới sân bay Bộ GTVT cũng đều đề xuất giao cho ACV

Phương án 3: đấu thầu PPP (BOT) chọn lọc nhà đầu tư – khai thác cảng thực hiện đầu tư, khai thác trọn vẹn dự án CHK quốc tế Long Thành GĐ 1.

ACV và giải đáp kiến nghị chọn lọc phương án 2. Theo đấy ACV là nhà đầu tư – khai thác cảng đã đi vào hoạt động được giao thực hiện đầu tư – khai thác CHK quốc tế Long Thành. Lý do theo ông Đỗ Tất Bình – Phó giám đốc ACV và đại diện liên danh giải đáp, ACV có vai trò chủ đạo trong lĩnh vực khai thác CHK, sân bay. Việc chậm triển khai dự án có thể dẫn đến việc tăng lên tổng mức đầu tư, ảnh hưởng đến tính khả thi và hiệu quả chung, trong khi việc giao cho ACV sẽ giúp “đẩy nhanh công đoạn dự án” do ACV có bí kíp trong triển khai 1 số dự án đầu tư mở rộng – cải tạo 1 số CHK quốc tế lớn như Tân Sơn Nhất, Nội Bài…

Lý giải cho việc không chọn phương án ODA và đấu thầu PPP, lãnh đạo ACV và đơn vị giải đáp cho rằng không nên sử dụng vốn ODA do quá trình dự kiến vốn ODA có thể kéo dài tới 24 tháng, trong khi GĐ này chưa có tài liệu 1 số bước dự kiến vốn ODA cho dự án. Ngoài ra, quá trình tổ chức đấu thầu PPP nếu không gặp vướng mắc cũng thường kéo dài tới 18 tháng.

Báo cáo nghiên cứu kỹ khả thi dự án CHK quốc tế Long Thành lên Thủ tướng và Hội đồng thẩm định nhà nước, Bộ GTVT cũng kiến nghị chọn lọc phương án ACV đề xuất. Phương án này không làm tăng nợ công do không sử dụng vốn ODA và dự án có thể triển khai ngay công tác kiến trúc kỹ thuật để bắt đầu làm đầu năm 2021, đã đi vào hoạt động vào năm 2025. Tuy nhiên, nhược điểm của phương án giao ACV đầu tư khai thác sân bay Long Thành là 1 số quy định của luật Đấu thầu buộc dự án này phải đưa ra đấu thầu quốc tế. Hiện nay, Quốc hội mới có thẩm quyền giao ACV trực tiếp đầu tư, khai thác CHK quốc tế Long Thành mà không qua đấu thầu.

Trả lời Thanh Niên, lãnh đạo Bộ GTVT cho biết Bộ đề xuất giao cho ACV đầu tư CHK quốc tế Long Thành do các lợi thế mà ACV đang nắm giữ về vốn, bí kíp đầu tư, khai thác cảng. “Đầu tư, khai thác sân bay không chỉ là vấn đề thuần về thương mại, kinh tế mà còn liên quan đến an ninh quốc phòng. Kinh nghiệm đầu tư, khai thác 1 số sân bay quốc tế ở Anh, Pháp cũng giao cho công ty (DN) nhà nước giữ vai trò chủ đạo để đảm bảo cả nhân tố kinh tế và an ninh quốc phòng”, ông cho biết.

Cũng theo lãnh đạo Bộ GTVT, 1 phương án khác là có thể giao ACV lập DN mới có mật độ vốn chi phối, 1 số DN nhà nước khác, kể cả ngân hàng có thể tham dự góp vốn, để đầu tư, khai thác sân bay Long Thành. Tuy nhiên, theo ông, phương án này vướng do chưa có quy định trong 1 số luật hiện hành. Về việc ACV được đề xuất giao làm cả T3 Tân Sơn Nhất, Long Thành và nhiều CHK khác sẽ dẫn tới địa vị độc quyền quá lớn, lãnh đạo Bộ GTVT cho rằng, trong trường hợp ACV thực hiện, 1 số DN khác vẫn có thể thuê lại hạ tầng của ACV để khai thác.

Không nên chỉ định thầu

Trên thực ở, trong trường hợp ACV được giao thực hiện dự án sân bay Long Thành GĐ 1 (dự kiến hết 4,8 tỉ USD), vốn không phải là vấn đề gặp khó có DN này. ACV hiện đã tích lũy được 1 tỉ USD và tiếp tục tích lũy trong GĐ 2019 – 2025, dự kiến cân đối được 1,5 tỉ USD để thực hiện dự án sân bay Long Thành. ACV sẽ chỉ vay 1 phần hoặc phối hợp có đối tác khác để đầu tư 1 số hạng mục cả khu bay, các con phố kết nối sân bay và nhà ga để đảm bảo tính đồng bộ.

Trong báo cáo nghiên cứu kỹ khả thi, ACV cũng đã khẳng định ACV là nhà quản lý 21 CHK cả nước, là công ty cổ phần có 95,4% vốn nhà nước, trong khi đấy Long Thành là nhà ga lớn nhất trong mạng lưới sân bay quốc gia. Việc ACV đầu tư và quản lý CHK này sẽ tạo kết nối đồng bộ có 1 số sân bay khác.

Tuy nhiên, các nguyên do này đều gần giống các nguyên do ACV đưa ra khi xin làm nhà ga T3 Tân Sơn Nhất. Cả nhà ga T3 và Long Thành đều sẽ là “miếng bánh béo bở” mà bất kỳ DN nào đầu tư, khai thác sân bay đều muốn thực hiện, do lượng hành khách được tiên liệu tăng trưởng cao trong GĐ bùng nổ phân khúc hàng không GĐ này.

Bàn về 1 số phương án xây sân bay Long Thành mà Bộ GTVT đề xuất, TS Lê Đăng Doanh, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu kinh tế T.Ư, phân tách phương án thứ 3, đấu thầu chọn lọc nhà đầu tư, khai thác cảng bằng vốn DN theo hình thức đối tác công – tư (PPP) là thích hợp nhất.

Theo ông Doanh, phương án vay vốn ODA thời gian qua bộc lộ kém hiệu quả, không chỉ làm tăng nợ công mà kèm theo nhiều ràng buộc khiến kinh phí dự án đội lên. Bên cạnh đấy, 1 số quốc gia cấp vốn đảm bảo sẽ đề nghị được dành cho DN của nước họ 1 số đầu việc nhất định. Sân bay Long Thành tuy là sân bay thương mại nhưng vẫn có ý nghĩa quan trọng phục vụ quốc phòng, an ninh quốc gia, không nên để tùy thuộc vào DN ngoại.

Đối có phương án giao thẳng cho ACV thực hiện, TS Lê Đăng Doanh thẳng thắn bác bỏ có quan điểm: đấy là hình thức dễ phát sinh hiện trạng tham nhũng, lợi ích nhóm, cản trở sức tranh đua, giảm hiệu quả đầu tư và chất lượng công trình đầu tư công, cũng như làm thất thoát ngân sách.

“Mở cửa bầu trời” phải tự do đầu tư

Theo 1 chuyên gia hàng không, sau 4 năm kể từ khi được Quốc hội thông qua, cho tới giờ, dự án CHK quốc tế Long Thành vẫn loay hoay chưa triển khai được là do chưa có mô hình đầu tư rõ ràng. Một dự án đầu tư thật sự chỉ bắt đầu khi làm rõ 1 số vấn đề ai là người “xuống” tiền?

Vị này cho rằng 1 số nghị quyết của Quốc hội đã khẳng định CHK quốc tế Long Thành là dự án được đầu tư theo hình thức đầu tư công – tư (PPP). Như vậy, toàn bộ 1 số bộ, ban, ngành cần thống nhất chủ trương ngoài nguồn vốn nhà nước, còn có sự tham dự của 1 số nhà đầu tư tư nhân trong nước và nước ngoài, hợp thành pháp nhân theo hình thức PPP. Trên cơ sở đấy có các hoạt động quảng bá, lôi kéo đầu tư để đạt được các cam đoan góp vốn, cam đoan tín công cụ thể của 1 số pháp nhân trong và ngoài nước, tổng hợp toàn bộ vào báo cáo đầu tư trước khi trình Quốc hội.

Tuy nhiên, trong đầu tư sân bay, hình thức PPP gồm rất nhiều dạng như kiểu 100% vốn tư nhân được triển khai ở Mỹ, kiểu công ty cổ phần đầu tư dự án của Trung Quốc, 1 số kiểu đầu tư khác ở Nga, Ấn Độ, Campuchia… Không nên ấn định thực hiện theo hình thức BOT, vì đấy là loại hợp đồng đầu tư có thời hạn, sau khi thu hồi đủ vốn sẽ chuyển giao lại cho nhà nước khai thác, không thích hợp có việc quản lý, khai thác sân bay. DN đầu tư thi công sân bay cần tồn ở lâu dài, hoạt động, khai thác, đi theo suốt vòng đời của dự án.

“Thời gian qua, Thủ tướng đã nhiều lần nhấn mạnh chủ trương mở cửa bầu trời, xã hội hóa hạ tầng sân bay, thế nhưng, thực ở thì đa số 1 số dự án mở rộng, sửa chữa, thậm chí xây mới sân bay Bộ GTVT cũng đều đề xuất giao cho ACV có nguyên do giúp nhà nước kiểm soát được tài sản chiến lược của quốc gia, chủ động điều hành, đảm bảo an toàn, an ninh, 1 số tổ chức hàng không quốc tế khuyến cáo 1 nhà ga nên giao cho 1 nhà khai thác để đảm bảo đồng bộ thông suốt. Thực tế không có khuyến cáo nào bởi thế. Sân bay của Mỹ có tới 6 – 7 các con phố bay, nhà ga, mỗi hạng mục do 1 đơn vị khai thác khác nhau. Bản thân VN có 1 số sân bay như Đà Nẵng, Cam Ranh cũng do 2 đơn vị cộng khai thác. Không thể cứ mãi lấy nguyên do không có cơ sở này để chặn các con phố xã hội hóa hạ tầng sân bay, biến hạ tầng thành nút thắt kìm hãm sự phát triển của ngành hàng không”, vị này nhấn mạnh.

Dự án thi công CHK quốc tế Long Thành là công trình lớn, đòi hỏi chất lượng cao, thi công trong thời gian ngắn. Cần tổ chức đấu thầu, thành lập hội đồng xét thầu độc lập để công khai, minh bạch chọn ra được nhà đầu tư tốt nhất. Không nên vì chạy đua công đoạn mà chọn phương án chỉ định thầu. Chi phí thời gian rút ngắn vài tháng có thể sẽ phải trả hơn gấp nhiều lần khi đi vào triển khai, dự án phát triển chậm độ hoặc chất lượng kém.

TS Lê Đăng Doanh

Canhogemriversidehcm.com – Theo Thanh niên

Bạn đang xem chuyên mục Blog canhogemriversidehcm.com

0 replies

Leave a Reply

Want to join the discussion?
Feel free to contribute!

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *